Sidebar


نویسنده: حسین فقیهی   

چکیده :

مقاله حاضر در پی پاسخگویی به این سوال است که راهکارهای برخورد به موقع با دیگران در مواقع مختلف، با توجه به نوع مخاطب چگونه باید باشد؟

به منظور پاسخ به این سوال باید گفت: انسان موجودی اجتماعی است و برای دوام و بقاء خویش در جامعه نیازمند رفتارها و آداب خاصی است.اسلام، به عنوان آخرین و کاملترین دین الهی آمده است تا انسان را به سرمنزل سعادت ابدی رهنمون گردد.از آنجا که انسان در تربیت، نیازمند الگوست، در این میان نبی مکرم اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) به عنوان چراغ هدایتگر و راهنمای بشر در رساندن انسانها به این مسیر، آنجا که نیاز بود با برخورد نرم و سعه صدر، سعی در نوعی آموزش تربیتی و رفتاری داشتند و آنجا که لازم بود با برخورد قهری و دائمی، رفتار طرف مقابل را گوشزد می کردند.این برخوردهای سلبی و ایجابی در سیره تربیتی نبی مکرم اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع) برای همگان درس عبرت بوده است. از این رو می توان با تأسی از سیره اهل بیت در این خصوص، با نگاه تربیتی به تمامی مخاطبین و ظرفیت های گوناگون، با جذب حداکثری و دفع حداقلی در اصلاح جامعه و افکار آن کوشید.

کلید واژه:سیره،تربیت،سنت، ائمه اطهار،برخورد به هنگام، مدارا، تساهل،تسامح،صلابت، قاطعیت

مقدمه :

در جامعه اسلامی رابطه افراد با همدیگر بر اساس اخوت بنا نهاده شده است. پیوندی که تقویت و تحکیم آن با گسترش و نهادینه شدن فرهنگ (مدارا و گذشت) البته با رعایت مرزبندی و بازشناسی آن با محدوده سازش و تساهل و تسامح ناروا ارتباط مستقیم دارد. قبل از ورود به بیان راهبردهای اساسی در برخورد بهنگام، لازم است اشاره ای به معنا و مفهوم واژگان مدارا،عفو، خشونت،قاطعیت و صلابت داشته باشیم و سپس با بیان مفاهیم نظری به ارائه راهکار در باره این موضوع خواهیم پرداخت.

 تعریف سیره :

سیره در لغت :

 طریحی در مجمع البحرین می نویسد: "السیره، الطریقه  جمع :سیر، سیره الحسنه و القبیحه الهیئه و الحاله "(طریحی، مجمع البحرین،ج3، ص340)

سیره: به معنای طریقه و روش و جمع آن سیر است.سیرت نیکو یا سیرت زشت.حالت نیکو یا حالت زشت.

مفردات راغب :

 والسیره :{الحاله التی یکون علیهاالانسان و غیره، غریزیّاً کان او مکتسباً} (راغب اصفهانی،مفردات الفاظ قرآن،ج1،ص395 )

سیره: حالتی است که انسان و غیر انسان می تواند بر آن حالت باشند، اعم از اینکه آن حالت غریزی یا اکتسابی باشد.

فرموده خدای متعال درباره عصای موسی(ع) که ماری شتابان شده بود، از همین باب است که فرمود : {به زودی آن را به سیرت و حالت اولش باز می گردانیم} (طه/21)

مقائیس اللغه :

{والسیره، الطریقه فی الشی، والسنه لانها تیسر و تجری} (معجم مقائیس اللغه،ابی الحسین احمد بن فارس بن زکریا،ج3،ص120)

سیره : یعنی طریقه و سنت در چیزی، زیرا سیره و آن طریقه و روش در حال سیر و حرکت است.

ابن منظور در لسان العرب، سیره را به معنای سنت گرفته است. (لسان العرب، ابن منظور،ج7،ص454)

سیره در اصطلاح :

سیره در اصطلاح مورخان صدر اسلام به معنای شرح احوال و رفتار و زندگی پیامبر گرامی اسلام(ص) بوده است.

شهید مطهری(ره) در توضیح سیره می فرمایند : {سیره پیغمبر یعنی سبک پیغمبر، متدی که پیغمبر در عمل و در روش برای مقاصد خودش بکار می برد.} (سیری در سیره نبوی،ص52)

پیامبر اعظم (ص)، بهترین الگو و اسوه :

رفتار پیامبر اکرم(ص) با مردم؛ اعم از مؤمن و کافر، از موضع شفقت و مهرورزی و دوستی خالصانه بود.

آن حضرت، مشرکان را به مثابه بیمارانی می نگریست که نیازمند پرستاری و دلسوزی برای معالجه و مداوایند.طبیبی که دردشان را بشناسد و مرهمی بر آن بنهد.

در نظر پیامبر، مؤمنان نیز همواره محتاج مراقبت حکیمانه به منظور رشد ایمان و سکوتشان  می باشند.بدین جهت، پیامبر (ص) در صدد ایجاد ارتباط صمیمی و طرح دوستی خالصانه با آنان بود. شفقت بر منحرفان در جهت نرم کردن دل و آماده کردن آنان برای پذیرش دعوت و دوستی عمیق با مؤمنان با هدف آشنا کردن بیش از پیش آنان به فضائل اعتقادی و اخلاقی بوده است.

از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: رسول خدا(ص)، نگاه های خود را به تساوی میان اطرافیان و اصحاب خود تقسیم می کرد.ایشان هیچگاه پای خود را پیش یارانش دراز نکرد و چون مردی از اصحاب او مصافحه می کرد، پیامبر (ص)، قبل از او دستش را عقب نمی کشید.

همچنین از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است: رسول خدا(ص) هر گاه کسی را افسرده می دید، با خوشرویی و مزاح او را شادمان می ساخت و می فرمود : خداوند کسی را که در حضور برادرانش روی ترش کند، دوست نمی دارد.

در جای دیگر، پیامبر خود را مانند پدر امتش قلمداد می کند.{اِنّما أنا لکم کمثلِ الوالدِ لِولدِهِ} (همانا من برای شما، چون پدر برای فرزندان هستم.)

روشن است که چنین خصلتهایی، تا چه اندازه در نرم کردن دل مخاطبان و قبول دعوت، مؤثّر و نافذ خواهد بود.اگر این رفق و مدارا نبود، دلها پیرامون او گرد نمی آمدند و اگر این بردباری و حلم زائدالوصف و رعایت عواطف و صمیمیت و تواضع با مردم نبود، هرگز این تأثیر در نفوذ، امکان پذیر نمی گشت و جانهای آدمیان با او همراه و پذیرای وحی الهی نمی شدند.

نرمی در عین صلابت :

قلب پیامبر(ص) همانند قرآن کریم دارای دو صفت ممتاز نرمی و صلابت است.نرمی دل پیامبر را می توان از آیه زیر استنباط کرد.

{فبِما رحمه من الله لِنت لهم ولو کنت فظاً غلیظ القلب لانفضوا من حولِک ...} (آل عمران/59)

ترجمه : به مرحمت خدا بود که با خلق مهربان گشتی و اگر تندخو و سخت دل بودی، مردم از گرد تو متفرق می شدند.زیرا کوه با آن همه صلابت، در برابر وحی توان مقاومت ندارد.ولی قلب پیامبر می تواند آن را تحمل کند.

رسول خدا(ص) چنان استوار بود که نه عوامل درونی مانند غضب و ترس او را متزلزل می ساخت و نه علل و عوامل بیرونی می توانست از صلابت و عظمت او بکاهد.حتی در حال نبرد با کافران و مشرکان، بر اساس آیه {اشدّاء علی الکفّار رحماء بینهم}(با کافران بسیار قویدل و با یکدیگر بسیار مشفق و مهربان) (فتح / 29 ) خشمناک می شود و باز تعادل خود را حفظ می کند.

در مسائل فردی و شخصی، نرم و ملایم و باگذشت بود و در مسائل اصولی و عمومی، آنجا که حریم قانون بود، سختی و صلابت نشان داده و دیگر جای گذشت نمی دانست.

مدارا و صلابت :

در شریعت نبوی، مدارا وصلابت ضابطه مند بوده و بر مبنای معیارها و شاخصهای تعیین شده اعمال می گردد. در این آیین به قاطعیت در برابر متجاوزان امر شده، اما خشونت با افراد غافل و جاهل توصیه نشده است. در دین اسلام، خشونت با مستضعفان و ستم دیدگان، مورد نهی قرار گرفته، در حالیکه سختگیری و خشونت با ظالمان و زورگویان مورد تأکید واقع شده است.

امام صادق (ع) می فرمایند : " کونوا دعاه الناس باعمالکم و لاتکونوا دعاه بالسنتکم "     (سفینه البحار،ج2،ص278)

یعنی : مردم را با اعمال خویش به سوی خدا دعوت کنید، نه با زبان خود.

مدارا و تسامح :

پیامبر اکرم(ص) به عنوان پیام آور وحی الهی و مسئول ساماندهی و اداره امور مردم، علاوه بر بیان و تشریح و تبیین شریعت سهل و آسان، در عمل نیز مظهر رحمت،رأفت و مدارا با مردم بود و حتی علیرغم همه فشارها و تهدیدها و آزار و شکنجه ها، پس از دستیابی به قدرت، هیچگاه در صدد انتقام و برخورد تند و توأم با خشونت نبود.

رفتار مهربانانه پیامبر(ص) پس از فتح مکه در حالیکه می توانست انتقام آزارها، قتلها، و شکنجه ها را بگیرد، فرمان عفوشان مبّین روش و سیره پیامبر(ص) در برخورد با مسائل بود.در آن روز هنگامی که سپاه اسلام به شهر مکه وارد شد، سهل بن معاذ با صدای بلند فریاد می زد و         می گفت : ((الیوم، یوم الملحمه))

پیامبر از شنیدن این شعار غمگین شدند و فرمودند: بگویید((الیوم،یوم المرحمه))

همینطور داستان عفو صفوان ابن امیه که از سران مشرکان مکه و از آتش افروزان جنگ بود، از نمونه های قابل توجه در سیره پیامبر است. این فرد، قبلاً مسلمانی را در جلوی چشم مردم به دار آویخته بود و پیامبر(ص) خونش را حلال کرده بود، با این حال وقتی عمرو بن وهب، پسرعموی صفوان درخواست عفو او را کرد، پیامبر(ص) پذیرفت و صفوان را عفو نمود و وقتی صفوان چشمش به رسول خدا افتاد، درخواست دو ماه مهلت برای تحقیق پیرامون اسلام نمود که پیامبر(ص) چهارماه به او مهلت داد.(سیره ابن هشام،ج4،ص60)

لسان الغیب حافظ شیرازی می گوید:

            آسایش دو گیتی، تفسیر این دو حرف است           با دوستان مروت، با دشمنان مدارا

صلابت و قاطعیت :

جامعیّت نظام اسلام، مبین این حقیقت است که اداره امور مردم و برقراری نظم و عدالت، مستلزم اعمال صلابت و قاطعیت است و روش و شیوه مدیریت و رهبری و سلوک با مردم در چارچوب مدارا و نرمش، پایه گذاری شده است.

در کلمات و آموزه های پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع)، چه بطور عام و چه بطور خاص و موردی، در زمینه صلابت و قاطعیت در برخوردها، تأکیدات فراوانی شده که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم.

پیامبراسلام(ص) به معاذ بن جبل می فرماید: ((علیک بالرفق والعفو فی غیر ترک الحق)) (تحف العقول،ص25)

در این بیان، خط قرمز مدارا و گذشت را رعایت حدود و حقوق می داند، یعنی مدارا و رفتار مسالمت آمیز تا آنجاست که سبب از بین رفتن حقی نشود که در این صورت، جای مدارا وجود ندارد.

در بیان دیگری، پیامبر اکرم(ص) به معاذ بن جبل می فرمایند : (( با مردم در مورد حق، به نرمی رفتار کن، اما در موضوع بی عدالتی سخت گیر باش.چرا که خداوند ظلم را دوست نمی دارد و از آن منع کرده است.))(سیره ابن هشام،ج4،ص273)

با مطالعه و بررسی سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار (ع)، معیارها و شاخصهای روشنی در اعمال قاطعیت و صلابت وجود دارد.

پیامبر اکرم(ص) در برابر متخلفان و هنجارشکنان هیچ نرمشی نشان نمی داد و با قاطعیت با آنان برخورد می کرد.به عنوان نمونه می توان به برخورد آن حضرت با سه نفر از متخلفین از فرمان ایشان برای اعزام به جنگ تبوک اشاره نمود که پس از بازگشت پیامبر از جنگ، آن سه نفر برای عذرخواهی نزد ایشان آمدند.اما برخلاف انتظار با خشم و بی مهری پیامبر مواجه شدند و حتی ایشان یک کلمه با آنان صحبت نکرد و به مسلمانان دستور داد هیچ کس با آنان سخن نگوید و شرائط برای آنان به قدری سخت شد که ناچار شدند مدینه را ترک کرده و به کوه های اطراف پناه ببرند.

پیامبر اکرم(ص) در برخورد با مجرمان و حقوق مردم و اجرای حدود الهی از خود مماشات نشان نمی داد و با قاطعیت عمل می نمود.به عنوان نمونه می توان به برخورد ایشان با زنی از قبیله بنی مخزوم  اشاره کرد که پس از اثبات سرقت توسط این زن، حضرت درصدد اجرای حد الهی برآمدند و هرچه قبیله بنی مخزوم کوشیدند تا مانع اجرای حد شوند، حضرت درخواست آنها را نپذیرفت و حد الهی را اجراء نمود.(سیره ابن هشام،ج4،ص185)

اتخاذ روشهای گوناگون تربیتی :

در آیه شریفه "وجادلهم بالتی هی احسن" که خطاب به رسول خدا(ص) است، برای همه مربیان،اساتید،معلمان و علماء دستور جامعی می دهد که باید آنان برای موفقیت خود همانند پیامبر(ص) با شیوه های گوناگون نسبت به مخاطبان گوناگون، مجهز باشند.چرا که همه مردم را نمی توان با یک شیوه دعوت کرد.هر شخصی یک روح و ظرفیتی دارد و باید با زبان خودش با او سخن گفت. خواص را با حکمت و استدلال، عوام را با موعظه نیکو و مخالفان را با جدال نیکوتر، ارشاد کنیم.

موعظه نیکو آنست که واعظ به آنچه می گوید عمل کند و جدال نیکو آن است که در آن، توهین و تحریک غلط احساسات نباشد.

  لذا پیامبر(ص) به طرفداران خود، هم غذای فکر میدهد (بالحکمه) و هم غذای روح      (الموعظه الحسنه) و با مخالفان نیز برخورد منطقی دارد(وجادلهم بالتی هی احسن)

درک و رعایت تفاوتها :

پیامبر اکرم(ص) که اسوه حسنه است، در امر هدایت و ارشاد، برای گذر از جامعه جاهلی، شرائط فکری و زمینه های روانی انسانها را درک و بر اساس استعدادها حرکت می کرد.یعنی راه درست و سخن نیکو را به شیوه ای شایسته  تبیین می کردند.شاهد این ادعا فرمایش آنحضرت است که فرمودند:(انا معاشرالانبیاء، امرنا ان نکلم الناس علی قدر عقولهم)(محمدباقرمجلسی،بحارالانوار،ج1،ص85)

در بیان این موضوع که هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد، پیامبر(ص) فرمودند: که حضرت عیسی بن مریم(ع) در میان بنی اسرائیل فرمود: (ای بنی اسرائیل، سخنان حکیمانه را برای عامه مردم و ناآگاهان بیان نکنید که بدینوسیله در حق آنان ظلم کردید و نیز آن را از اهل ایمان دریغ ندارید که نسبت به آنان ستم روا داشتید.

حق کسی که به تو بدی کرده (دشمن) :

اما حق کسی که از قضا به تو بدی کرده (یا اتفاقاً بدی نسبت به تو به دست او قرار گرفته) این است که اگر عمداً چنین کاری کرده است، بهتر است از او درگذری تا کدورت ریشه کن گردد و اینگونه با مردم به ادب رفتار کرده باشی، زیرا خداوند می فرماید: و هر آینه کسی که به او ستم شده و انتقام جوید، مسئولیتی ندارد... تا آنجا که می فرماید: " این از کارهای پابرجا و درست است و خداوند عزوجل فرمود: اگر کیفر دادید، به همان اندازه باشد که زخم خوردید و اگر صبر کنید و بگذرید، برای صابران بهتر است. این، در عمد است و اما اگر بدی او بصورت تعمد نباشد، با تعمد در انتقام  به او ستم نکن، تا عمداً او را به بدی عوض داده باشی بر کار خطا، و با او تا  می توانی به نرمی و ملاطفت رفتار کن. (رساله حقوق امام سجاد(ع))

امام صادق (ع) می فرمایند : " المبادره الی العفو من اخلاق الکرام "  (تصنیف غرر،ص245)

ترجمه : "سرعت گرفتن و اغماض، از خصلت افراد کریم و بلندمرتبه است."

در حدیث دیگری از امام صادق (ع) سوال می کنند مکارم اخلاق چیست ؟

حضرت می فرمایند : " العفو عمّن ظلمک " (کافی،ج2،ص107)

ترجمه : "گذشت و اغماض نسبت به کسی که به تو ستمی روا داشته است."

برخورد با تبعیض :

کمترین نتایج تبعیض نژادی، ایجاد کینه توزی و دشمنی و خصومت میان جامعه و تباه شدن حقوق افراد، ظهور تفرقه و نزاع، انحطاط و تجزیه اسلام و در نتیجه، سقوط و نابودی ارزشها در جامعه خواهد بود.

پیامبر اکرم(ص) با عنایت ویژه به این موضوع، برخوردهای سازنده و اصولی با این قبیل رفتارها داشتند. در این زمینه وارد شده است که روزی سلمان فارسی وارد مجلس پیامبر(ص) شد. حاضران برای تجلیل از سلمان و بزرگداشت او به دلیل اینکه سلمان از اصحاب و یاران خاص رسول خداست، او را تعظیم کردند و مقدّم داشتند.در این هنگام عمر وارد شد و سخنان آنان راشنید.نگاهی به سلمان انداخت و گفت : این عجم کیست که میان مردان عرب و در صدر مجلس نشسته است.رسول خدا از این تعصب و منطق جاهلی خشمگین شد و فرمود : مردم، از زمان آدم تا به امروز همچون دانه های شانه با هم برابرند.نه عرب را برعجم برتری است و نه سرخ را بر سیاه، مگر به تقوا و پرهیزگاری. سلمان دریایی است پایان ناپذیر و گنجی است تمام نشدنی. سلمان از ما اهل بیت است.(الاختصاص،ص341)

لذا می بینیم وقتی در جنگ احد، وقتی جوان مسلمان ایرانی پس از وارد آوردن ضربه به دشمن از روی غرور گفت : " این ضربه را از من بگیر که منم یک جوان ایرانی "، پیامبر احساس کرد هم اکنون این سخن، تعصبات دیگران را برخواهد انگیخت، فوراً به آن جوان فرمود : {چرا نگفتی منم یک جوان انصاری؟} یعنی به چیزی که به آیین و مسلک مربوط است افتخار نکردی و پای تفاخر قومی و نژادی را به میان کشیدی؟ (سنن ابی داود،ج2،ص625 )

11-دعا به جای نفرین

اصحاب پیامبر(ص) در یکی از جنگها گفتند : یا رسول الله، نفرینشان کن. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: من برای هدایت و رحمت مبعوث شده ام، نه برای نفرین کردن. و وقتی از حضرت می خواستند برای مسلمانی یا کافری نفرین کند، به جای نفرین دعا می کرد. مگر بخاطر خدا و جائیکه حرمت خدای متعال، پایمال شده باشد.(محجه البیضاء-ج4،ص129)

نتیجه گیری :

از مجموعه مباحث این مقاله به این جمع بندی می رسیم که وجود پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار(ع) به عنوان الگو وسرمشقهای بزرگ در زندگی انسانها، وسیله مؤثری برای تربیت و هدایت انسانها می باشد.به همین دلیل، پیامبر و پیشوایان معصوم، مهمترین شاخه های هدایت را با عمل خود نشان می دادند و لذا هنگامیکه سخن از سنت به میان می آید، یعنی پیشوایان معصوم، سخن و عمل و سکوتشان، همه و همه، حجت و راهنماست.

بر اساس جمع بندی مقاله فوق، می توان اهمّ راهکارهای مربوط به موضوع مورد نظر(کیفیت برخورد به موقع با دیگران) را بدین شرح ارائه نمود:

1-مدارا و گذشت(نه تساهل و تسامح) به منظور تحقق زمینه های عقیدتی، اخلاقی و روانی در افراد و جامعه با توجه به آثار مثبت  فردی و اجتماعی.

2-شناخت محدوده تسامح و عفو و مدارا در امور شخصی و حوزه شدت عمل و قاطعیت در اصول مربوط به ارزشهای دینی و دفاع از حق و عدالت.

3-حفظ اصول و ارزشها از راه نرمی و عدالت.

4-در امور سیاسی مانند برخورد امیرالمومنین علی(ع) با خوارج(قبل از براندازی، مدارا ، امّا بعد از اقدام عملی، برخورد شدید و جدی)

5-در امور اجتماعی و اجرای حدود الهی و اصلاح مجرمان(مثل برخورد با زناکار در جامعه) با زدن تازیانه.

6-اجرای عدالت(صلابت و قاطعیت، لازمه اجرای عدالت است. مثل: جریان نزدیک کردن آهن تفتیده توسط حضرت علی (ع) به دست برادرش عقیل)

7-عدم عفو و بخشش در برابر ستم و ستمکاری(عفو و نرمش ناشی از ضعف در برابر ستمگر قدرتمند، عین عجز و تسلیم و رضایت به ظلم به شمار میرود.)

8-در مسائل شخصی، به ویژه در معاشرت و همزیستی اجتماعی که با حقوق دیگران در تقابل نباشد، اصل بر تسامح، نرمش، مدارا و گذشت است.

9-سعی در تبدیل کینه و دشمنی به محبت و دوستی.

10-بکارگیری رفق و مدارا در تربیت، به ویژه اعضای خانواده و کودکان.

11-دعا به جای نفرین.

منابع و  مآخذ :

1- قرآن کریم، ترجمه مهدی الهی قمشه ای، چاپ دوم، زمستان 1385، چاپ لبنان-بیروت

2- ابوجعفر ثقه الاسلام محمدبن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی(م.329ه)، اصول کافی، (تحقیق : علی اکبرغفاری)، بیروت: دارصعب و دارالتعارف، چاپ چهارم، 1401ه

3-ابی الحسین،احمد بن فارس بن زکریا، مقائیس اللغه

4- ابن هشام، ابومحمد عبدالملک، سیره ابن هشام

5-ابومحمد حسن بن علی حرانی، معروف به ابن شعبه(م 381ه)،تحف العقول، تحقیق : علی اکبرغفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404 ه

6- ابن منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب، دار بیروت

7-  پیامبراعظم،نگین آفرینش

8-تمیمی آمدی، ابوالفتح عبدالواحد، تصنیف غرر

9-حیدری نراقی، علی محمد، رساله حقوق امام سجاد(ع)، چاپ سوم، تابستان 1385، چاپ اعتماد

10- رحمتی شهرضا، محمد، گنجینه معارف جلد1، چاپ دهم، زمستان 1390، چاپ افق

11-رحمتی شهرضا، محمد، گنجینه معارف جلد2، چاپ پنجم، پاییز 1390، چاپ نهضت

12-رحمتی شهرضا، محمد، گنجینه معارف جلد3، چاپ دهم، زمستان 1390، چاپ افق

13-راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی علوم القرآن، 502 ق،

14-زهادت، عبدالمجید، تعلیم وتربیت در نهج البلاغه، منبع: کتابخانه فارسی تبیان

15-سجستانی(م275ه)، ابوداود سلیمان بن اشعث، سنن ابی داود، تحقیق: محمد محی الدین عبدالحمید، بیروت، دار احیاء السنه النبویّه، بی تا

16-  سیره عملی نبوی

17-طریحی  فخرالدین،  مجمع البحرین و مطلع النیرین، تحقیق: احد الحسینی، تهران،1375، نشر مرتضوی

18-عکبری بغدادی، ابوعبدا... محمدبن نعمان (معروف به شیخ مفید)، الاختصاص، تحقیق : علی اکبرغفاری، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ چهارم، 1414ق

19-فرقانی، قدرت ا...، رهیافتهایی از مکتب پیامبر اعظم(ص)،چاپ اول، زمستان1385، مرکز چاپ نمایندگی ولی فقیه در سپاه

20-فیض کاشانی، ملامحسن، محجّه البیضاء، مصحّح : علی اکبر غفاری، انتشارات جامعه مدرسین قم

21-فلسفی، محمدتقی، شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق صحیفه سجادیه، تهران، 1370، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

22- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار

23- مطهری، مرتضی، سیری در سیره نبوی، چاپ ششم، 1368، انتشارات صدرا

                                                                                                                                          ومن الله التوفیق


نوشتن دیدگاه


دیدگاه‌ها   

0 #11 minecraft download treymckinney@gmail.com 1398-02-27 10:15
This article will help the internet users for creating new web site or even a blog from start
to end.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #10 g mahaliallanas@gmail.com 1398-02-23 21:52
Wow! After all I got a website from where I be
able to truly take helpful facts regarding my study and knowledge.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #9 g amanda_atchley@gmail.com 1398-02-23 06:34
I do believe all the ideas you've introduced in your post.
They're very convincing and can certainly work. Nonetheless, the posts are too short for novices.
May you please extend them a little from next time?
Thank you for the post.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #8 g lorettareeks@gmail.com 1398-02-21 10:34
Hi there I am so delighted I found your blog page, I really
found you by mistake, while I was researching on Google for
something else, Anyways I am here now and would just like to
say thank you for a incredible post and a all round exciting blog (I
also love the theme/design), I don't have time to go through it all at the moment but I have
bookmarked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a great deal
more, Please do keep up the superb work.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #7 g cherie_noyes@yahoo.de 1398-02-21 04:43
Everything is very open with a very clear clarification of the challenges.
It was really informative. Your website is very
useful. Many thanks for sharing!
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #6 minecraft for free kaitompson@hotmail.de 1398-02-20 01:34
Thankfulness to my father who told me about this website, this website is genuinely amazing.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #5 gamefly free trial noelia.mcvilly@gmail.com 1398-02-16 06:18
Excellent blog here! Also your site loads up fast!
What host are you using? Can I get your affiliate link to your host?
I wish my web site loaded up as quickly as yours lol
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #4 gamefly gordongoff@gmail.com 1398-02-13 19:53
Hmm is anyone else experiencing problems with the images on this blog loading?

I'm trying to find out if its a problem on my end or if it's the blog.
Any suggestions would be greatly appreciated.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #3 gamefly daltoncawthorne@gmail.com 1398-02-13 17:45
I'm not sure why but this site is loading very slow for me.
Is anyone else having this problem or is it a issue on my end?
I'll check back later and see if the problem still exists.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #2 gamefly free trial zitaricardo@googlemail.com 1398-02-12 06:20
Hello There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article.
I will make sure to bookmark it and return to read more of your useful information. Thanks for
the post. I'll definitely return.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

حدیث

امام حسن (سلام الله علیه) : مَن عَرَفَ اللَّهَ أحَبَّهُ. هر كس خدا را بشناسد، دوستش بدارد. دوستی در قرآن وحدیث: ص414 – ح 963

ورود کاربر

  1. مجلات قرآنی
  2. تدبر در کلام وحی
پژوهشهای قرآن و حدیث

پژوهشهای قرآن و حدیث

مجله پژوهش های قرآن و حدیث دارای رتبه علمی -...
قرآن وحدیث

قرآن وحدیث

اين نشريه از انتشارات انجمن علوم قرآن و حدیث...
فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى

فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى

فصلنامة «پژوهش‌هاى قرآنى» نشريه‌اى تخصصى در...
فصلنامه پیام جاویدان

فصلنامه پیام جاویدان

فصلنامه پیام جاویدان »پيام جاويدان» به صورت...
شناخت چهره واقعی منافقین

شناخت چهره واقعی منافقین

فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَر...
اولی الامر کیست؟

اولی الامر کیست؟

سوره نساء آیه شریفه: ۵۹ أَطِیعُواْ اللّهَ وَ...
ماهیت واقعی مشرکین وکفار

ماهیت واقعی مشرکین وکفار

آیه ششم سوره مبارکه بقره: إِنَّ الَّذینَ کَف...
جانشینان پیامبر(ص)

جانشینان پیامبر(ص)

سوره نساء آیه شریفه: ۵۹ أَطِیعُواْ اللّهَ وَ...

پیوند ها