Sidebar

                                                                                   

مقدمه :

کاربرد اصطلاح مفهوم «سیاق» و«سباق» وشناخت آنها در تفسیر آیات قرآن، اهمیت زیادی دارد. این جایگاه در دیگر حوزه های معارف اسلامی مانند حدیث، فقه، اصول، لغت و ادب نیز مطرح است.

استناد مفسران به «سیاق» در طول تاریخ تفسیر مدوّن، مختلف است. مفسران از وسعت استناد (کمیت) و تنوع دلالتهای سیاق بر معانی و مقاصد (کیفیت) یکسان عمل نکرده اند. با این حال، نقش سیاق در تفسیر قرآن از آغاز ظهور تفاسیر تاکنون، روند روبه تکامل داشته است.

از سوی دیگر، ویژگیهای عقلانی و شرایط زمانی و مکانی مندرج در سیاق، ضمن خارج کردن مفاهیم متعدد و مختلفی که ذیل لغات و عبارات، بالقوه درج شده اند معانی مقصود را در ضمن سیاق ظاهر می سازد. بدین سان سیاق مهم ترین و مطمئن ترین ابزار و ملاک در اختیار مفسر برای ورود به نصوص، به ویژه آیات قرآنی است.

چکیده :

در نوشته حاضر به تبیین موضوعات مهمی مانند مفهوم اصطلاحی سیاق، سباق و وجه تمایز بین آنهادر تفاسیر مدوّن می پردازیم.

کلید واژه :سیاق سباق تفاوت سیاق با سباق

معنای اصطلاحی :

معنای سیاق :

سياق كلامی است كه از آن به‌عنوان «اسلوب سخن»، «طرز جمله‌بندی عبارات به سبب چينش و نظم خاص كلمات» (فرهنگ جامع نوین ص 246.) و يا «روند كلی كلام» ياد می‌شود كه مورد توجه علما و متخصصان علوم تفسير، ‌فقه و اصول قرار دارد، واژه سیاق از ریشه سوق گرفته شده و در لغت کاربردهای گوناگونی دارد. یکی از کاربردهای لغوی آن سیاق کلا‌م است. لغت‌شناسان معانی زیر را برای سیاق کلا‌م گفته‌اند: (اقرب الموارد ج 1 ص 559; المنجد ص 365; المعجم الوسیط ص 465)

1. تتابع و از پی یکدیگر آمدن کلا‌م; 2. اسلوب و روشی که کلا‌م بر آن جاری می‌شود; 3. طرز جمله‌بندی کلا‌م; 4. درون یا مابین کلا‌م.

معنای سباق :

سباق عبارت است از هرگونه دلا‌لت لفظی وتبادر معنا از لفظ به ذهن است.

وجه تمایز سیاق با سباق :

در مورد اینکه در اصطلاحاتِ علمِ تفسیر، فرق بین «سیاق آیات» (با حرف یاء) و «سباق آیات» (با حرف باء) چیست؟ و مثلاً در ذیل آیه 94 سورۀ بقره آمده: «گرچه سياق آيات، مناسب احتجاج با يهود اسرائيلى درباره نؤمن بما اُنزل علينا ست، ليكن سباق متن آيه نشان استدلال در قبال دعوى لن يدخل الجنة إلاّ من كان هوداً است» (تفسیر تسنیم، ج 5، ص 555). باید ذکر کنیم که:

1-   مراد از سباق، همان تبادر معنا از لفظ به ذهن است «ما يسبق الی الذهن» كه مربوط به كلمه است با توجه به وضع آن برای معنايی خاص و علم شنونده وآگاهی او به وضع مزبور، اما سياق آن است كه از خود كلمه نكته‌ای به ذهن نمی‌رسد، ليكن آن كلمه با توجه به عبارات قبلی مطلبی را افاده می‌كند.

2-   در«سباق آيه» از واژگان و تعبيرهادر استنباط دلالت آيه مورد بحث استفاده میشود ولی در «سياق آيه با آيات ديگر» از ساختار كلی كلام و طرز جمله‌بندی استنباط صورت می گیرد. در تفسير اين‌طور است كه اگر يك كلام متّصلي داشتيم هم از سِباق او كمك مي‌گيريم هم از سياق او. سباق همان است كه در اصول و جاي ديگر مي‌گويند تبادر «ما يَسبق من اللفظ إلي الذهن» این مي‌شودسباق، سياق مربوط به قبل و بعد است اين سياق كه قرينه ي متّصل است مثل سِباق حجت عقلايي است مگر اينكه ثابت بشود كه اين آیات كنار هم بعداً كنار هم قرار گرفتند يا ثابت بشود كه اين جمله‌اي كه در وسط هست جمله ي معترضه است. به آیه شریفه «ذُق إنَّکَ أَنْتَ الْعَزیزُ الْکَریم» توجه کنید که چگونه سیاق [بر خلاف ظاهر الفاظ] بر ذلت و حقارت مخاطب آیه دلالت می کند.

نتیجه گیری :

با توجه به تفاوتهای فوق الاشاره در خصوص سیاق وسباق ، وتعاریف اصطلاحی سیاق و سباق می توان به پیوستگی وارتباط متقابل آنها در استفاده از تفسیر آیات قرآن براشاره نمود. سیاق مفهومی کلی، جامع و مانع است که اجزای سخن را به سوی مفاهیم مقصود و غرض صاحب سخن پیش می برد.بنابراین «سیاق» یک مفهوم اساسی در هنگام تفکر برای تکلم است که ابتدائا در ذهن شکل می گیرد و بر اساس آن معانی و مفاهیم نظم می یابد و سپس آن معانی برای انتقال به مخاطب در قالب الفاظ (صوت، کلمه، جمله، و عبارات) شفاهی یا نوشتاری، ظهور می یابد. بدین جهت می توان گفت: سیاق به عنوان عامل همبستگی و ارتباط کلام با تفکر آدمی است.

ویژگیهای عقلانی سیاق مانند «وحدت، اتصال، نظم و وحدت موضوع» این امکان را فراهم می کند تا ذهن شنونده در فرایند سباق به مفاهیم مقصود در عرصه فراخ دلالتهای تضمنی و التزامی دست یابد.

دلالت سیاق، مخاطب را در تبیین مجمل، یقین به مراد متکلم، تخصیص عام، تقیید مطلق و انواع دلالتها، هدایت می کند. سیاق از جمله مهم ترین قرائن بر مقصود متکلم است. کسی که سیاق را واگذارد، در فهم نظر متکلم و هنگام تبادل نظر با او دچار اشتباه می گردد.

 نویسنده :  فاطمه خانی زاده بجستانی

                                                                                                                                              

فهرست منابع:
1-قرآن کریم
2-خوری شرتونی لبنانی ، سعید ،اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، انتشارات اسوه، تهران

3-معلوف، لويس،1384، المنجد ،ترجمه محمد بندرريگي،انتشارات ايران.

4-ابراهیم مصطفی,محمدعلی نجار،حامد عبدالقادر،احمدحسن زیارت ، المعجم الوسیط انتشارات الحوراء.1383

5-جوادی آملی ، حضرت آیت الله ،تفسیر تسنیم، مرکز نشر اسراء، چاپ اول، 1381،قم

6- سیاح ، احمد ،فرهنگ جامع نوین ،مرکز انتشارات اسلام ،1375

 


نوشتن دیدگاه


دیدگاه‌ها   

0 #64 quest bars cheap mohammed_pell@gmail.com 1398-04-02 07:41
An impressive share! I've just forwarded this onto a coworker who had been conducting
a little homework on this. And he in fact ordered me breakfast due to the fact that I stumbled upon it for him...
lol. So allow me to reword this.... Thank YOU for the meal!!

But yeah, thanks for spending time to talk about this subject here
on your internet site.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #63 tinyurl.com filomena_lort@gmail.com 1398-03-27 05:41
I like the valuable info you provide in your
articles. I will bookmark your weblog and check again here frequently.

I'm quite certain I'll learn lots of new stuff right here!
Best of luck for the next!
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #62 quest bars cheap eulabosanquet@web.de 1398-03-27 03:45
Amazing! Its genuinely remarkable piece of writing, I have
got much clear idea regarding from this paragraph.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #61 quest bars grover_jacoby@gmail.com 1398-03-26 13:55
Hi, the whole thing is going fine here and ofcourse every one is sharing facts, that's really good, keep up writing.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #60 quest bars cheap sallyglover@fmailbox.com 1398-03-24 07:52
I just like the valuable information you provide in your articles.

I'll bookmark your weblog and test once more right here frequently.

I am fairly certain I will learn many new stuff proper here!

Good luck for the following!
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #59 tinyurl.com kathlenesteere@gmail.com 1398-03-19 23:11
Thank you a bunch for sharing this with all of us you actually recognize what you are speaking about!
Bookmarked. Please also visit my website =). We could have a link change arrangement between us
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #58 ps4 games 2019 jimhudak@web.de 1398-03-18 07:32
magnificent points altogether, you simply won a logo new reader.
What may you recommend about your publish that you simply made some days ago?
Any sure?
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #57 ps4 games 2015 edna_bertie@gmail.com 1398-03-18 00:24
First of all I want to say wonderful blog! I had a quick question that I'd like to ask if you don't mind.

I was curious to find out how you center yourself and clear your
thoughts before writing. I've had difficulty
clearing my thoughts in getting my thoughts out. I do take
pleasure in writing however it just seems like
the first 10 to 15 minutes are usually lost simply just
trying to figure out how to begin. Any ideas or hints?
Thanks!
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #56 ps4 best games felipe_crookes@bestmail.us 1398-03-17 17:31
Hi mates, good article and good arguments commented at this place, I am really enjoying by these.
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

0 #55 http://tinyurl.com/ ingridhamm@gmail.com 1398-03-17 09:47
Howdy, I think your site could possibly be having browser compatibility issues.
When I look at your blog in Safari, it looks fine however when opening in Internet Explorer, it's got some overlapping issues.
I just wanted to give you a quick heads up! Other than that, fantastic
website!
نقل قول کردن | گزارش به مدیر

حدیث

حضرت مهدی (علیه السلام) ما أرْغَمُ أنْفُ الشَيْطانَ بِشَىءٍ مِثْلَ الصَّلاةِ، فَصَلِّها وَ أرْ غَمْ أنْفَ الشَّيْطانَ؛ با هيچ چيز مثل نماز، بينى شيطان به خاك ماليده نمى شود پس نماز را به پادار و بينى شيطان را به خاك بمال. بحارالانوار، ج 53، ص 182

ورود کاربر

  1. مجلات قرآنی
  2. تدبر در کلام وحی
پژوهشهای قرآن و حدیث

پژوهشهای قرآن و حدیث

مجله پژوهش های قرآن و حدیث دارای رتبه علمی -...
قرآن وحدیث

قرآن وحدیث

اين نشريه از انتشارات انجمن علوم قرآن و حدیث...
فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى

فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى

فصلنامة «پژوهش‌هاى قرآنى» نشريه‌اى تخصصى در...
فصلنامه پیام جاویدان

فصلنامه پیام جاویدان

فصلنامه پیام جاویدان »پيام جاويدان» به صورت...
شناخت چهره واقعی منافقین

شناخت چهره واقعی منافقین

فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَر...
اولی الامر کیست؟

اولی الامر کیست؟

سوره نساء آیه شریفه: ۵۹ أَطِیعُواْ اللّهَ وَ...
ماهیت واقعی مشرکین وکفار

ماهیت واقعی مشرکین وکفار

آیه ششم سوره مبارکه بقره: إِنَّ الَّذینَ کَف...
جانشینان پیامبر(ص)

جانشینان پیامبر(ص)

سوره نساء آیه شریفه: ۵۹ أَطِیعُواْ اللّهَ وَ...

پیوند ها